Myślennik Haliny Bortnowskiej

Witam. W gazecie Metro bije w oczy tytuł "Kara śmierci to zbrodnia". Ja tak nie uważam. Dzisiaj kary nakładane przez sąd mają zadanie wychowawcze, ale też ich celem jest izolacja przestępców, zwł. tych niebezpiecznych dla społeczeństwa. Istnieją jednak zbrodnie, wobec których pozbawienie ich sprawcy wolności jest jedynie śmiesznym głupstwem, które w żaden sposób nie wypełnia poczucia i naturalnej potrzeby sprawiedliwości. Tym bardziej, że ludzie, którzy je popełniają, nie rokują zwykle żadnych nadziei na poprawę. Czy zatem jest sprawiedliwe i moralne wieloletnie utrzymywanie ich w więzieniu, gdzie, mimo restrykcji, mają zaspokojone potrzeby bytowe, możliwość pracy, nauki, rozwoju..., podczas gdy popełnione przez nich zbrodnia, często zbrodnie, zniszczyły życie wielu ludzi? Pamiętajmy, że zbrodnia uderza nie tylko w zabitego człowieka, ale zwykle powoduje nieodwracalną traumę w całym kręgu osób z nim związanych, rodziny, przyjaciół, niszcząc także ich życie. Jak tu mówić o sprawiedliwości w sytuacji, kiedy sprawca tej tragedii pozostaje przy życiu? Czasem mam takie wrażenie, że wymiar sprawiedliwości bardziej chce dbać o interesy i dobro przestępców niż ich ofiar. Jestem pewna, że ludzi, którzy tak zdecydowanie występują za zniesieniem kary śmierci, nie dotknęła bezpośrednio tragedia związana ze zbrodnią. Myślę, że ich optyka widzenia zmieniłaby się, gdyby to ich najbliżsi padli ofiarą.
Wydaje mi się, że surowość prawa ma wpływ na skalę przestępczości. Myślę, że im prawo było bardziej restrykcyjne i bezwzględne, tym ilość przestępstw, w tym tych najcięższych, malała. Działał mechanizm zastraszenia, obawa przed najwyższymi wyrokami w przypadku wykrycia sprawców. Nie jestem zwolenniczką tego, by kaci mieli pełne ręce roboty. Uważam, że kara pozbawienia życia powinna być zasądzana w przypadkach szczególnie okrutnych zbrodni i tylko wtedy, gdy zachodzi absolutna pewność co do winy skazanego. Dzisiaj, kiedy kryminologia dysponuje dużym wachlarzem naukowych metod wspomagających śledztwo, w większości wypadków pomyłka jest wykluczona. W sytuacjach, kiedy występują jakiekolwiek wątpliwości, kara śmierci nie powinna być zasądzana.
W artykule pani Halina Bortnowska dopuszcza się klasycznej manipulacji i dużego nadużycia porównując akty ludobójstwa w Rwandzie i Jugosławii do wykonywania wyroków śmierci. Nie robi tego wprost. Nie można jednak sugerować, że ludzie, którzy są za utrzymaniem w kodeksie prawnym kary śmierci kierują się tą samą ideologią co ludzie, "którym się wydaje, że zagłada to dobry sposób na oczyszczenie świata z ludzi, którzy im przeszkadzają, tych o odmiennym kolorze skóry, innej narodowości, religii czy obyczajach". W pierwszym przypadku chodzi o wyroki wydane przez instancje powołane w celu wymierzania sprawiedliwości, po długich i wnikliwych procesach, w wypadkach szczególnych i udowodnionych. W drugim mowa jest o dzikich samosądach, które wskutek trudnych sytuacji społecznych pchają sfrustrowanych ludzi do strasznych aktów przemocy nie mających nic wspólnego ze sprawiedliwością.
Na zakończenie chciałabym spytać, jak wielu ludzi z tych, którzy walczą o zniesienie kary śmierci, naprawdę, w głębi ducha tak uważa, a na ile jest to stanowisko podyktowane przez ogólne trendy i reprezentowane na użytek publiczny? Jeśli chodzi o mnie, nie jestem "zapieczętowana" w swoich poglądach, może nawet chętnie bym je zmieniła, ale musiałaby to być decyzja absolutnie szczera, zgodna z moim sumieniem. Jak dotąd sumienie opowiada się jednak za utrzymaniem kary pozbawienia życia, w szczególnych okolicznościach, o których mówiłam, a argumenty strony przeciwnej nie przekonują mnie do zmiany stanowiska.
Renata Markowska

Nie zgadzam się, że doszukiwanie się analogii między karą śmierci a ludobójstwem jest manipulacją (komentarz). W moim rozumieniu stwierdzenie, że w jednym i w drugim przypadku zalążkiem czynu jest założenie, że problem można rozwiązać przez eliminację drugiego człowieka lub grupy ludzi jest uprawnione. To, czy dokona się to na sali sądowej czy w drodze samosądów, na grupie innowierców czy morderców jest dla tej analogii drugorzędne, bo nie wpływa na jej prawdziwość. W słuszności takiego myślenia umacnia mnie komentarz p. Markowskiej a dokładnie jego fragment, który naprawdę mnie przeraził: Dzisiaj, kiedy kryminologia dysponuje dużym wachlarzem naukowych metod wspomagających śledztwo, w większości wypadków pomyłka jest wykluczona. Czy większość wypadków to kryterium, które można stosować przy ferowaniu wyroku śmierci? Co, jeśli ten choć jeden, jedyny raz sądy (przecież złożone tylko z ludzi!!!) pomylą się? Kat będzie wtedy ofiarą, bliscy kata bliskimi ofiary. Co wtedy? Jaka jest kara dla państwa, które zabiło w majestacie prawa niewinnego człowieka? Jaka jest kara dla społeczeństwa, które dla swojego dobra zabiło niewinnego? Śmierć? W sensie moralnym, chyba tak...Czym wtedy sala sądowa będzie się różnić od dzikich samosądów, które wskutek trudnych sytuacji społecznych pchają sfrustrowanych ludzi do strasznych aktów przemocy nie mających nic wspólnego ze sprawiedliwością (komentarz)? Owszem, metody współczesnej kryminalistyki ograniczają prawdopodobieństwo błędu, ale tylko ograniczają, nie wykluczają. Ich koszty sprawiają też, że nie zawsze są stosowane (np. badania DNA) a nawet tam, gdzie są stosowane robią to tylko ludzie pojęcie absolutnej pewności co do winy skazanego (komentarz) pozostaje więc nieostre.

W roku 1956, wręczając dokument rehabilitacyjny rodzinie pewnego więźnia zamordowanego w majestacie prawa w okresie stalinizmu, prokurator powiedział, że wolałby oddać go żywego. Czy popierający przywrócenie kary śmierci potrafią wyobrazić sobie taką sytuację i wziąć za nią odpowiedzialność, nawet, jeśli szansa na jej zaistnienie jest minimalna? Ja - nie.